Em Nguyễn Bá Phát, 16 tuổi, hiện là học sinh Trường THPT Đại An, sống cùng mẹ Nguyễn Thị Tâm (56 tuổi) và bà ngoại Đỗ Thị Ngọ (83 tuổi) tại xã Yên Đồng, tỉnh Ninh Bình. Từ khi sinh ra, Phát đã lớn lên trong một gia đình thiếu vắng hình bóng người cha. Em chưa từng hỏi mẹ về điều đó, như thể trong lòng cậu bé hiểu rằng có những khoảng trống chỉ cần lặng lẽ chấp nhận.
Mẹ của Phát – chị Tâm có sức khỏe yếu từ nhỏ và hiện được hưởng chế độ hỗ trợ cho nạn nhân bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam, với mức trợ cấp 2 triệu đồng mỗi tháng. Chị mắc nhiều bệnh nền, cơ thể thường xuyên mệt mỏi, dễ khó thở khi làm việc quá sức. Thế nhưng, để có thêm thu nhập nuôi con và chăm sóc mẹ già, chị vẫn cố gắng nhận may gia công tại nhà. Nhờ từng được hỗ trợ học nghề miễn phí, chị có thể may nón cho các cơ sở may mặc. Tiền công chỉ 600 đồng một chiếc, nên dù làm việc từ sáng sớm đến khuya, mỗi ngày chị cũng chỉ kiếm được khoảng 60.000 đồng.
Gia đình còn khoảng 1 sào ruộng do ông bà để lại. Vì sức khỏe không cho phép, chị Tâm không thể trực tiếp canh tác, thỉnh thoảng phải thuê người làm giúp. Mỗi vụ thu hoạch chỉ được 2–3 bao lúa, chủ yếu để tích trữ ăn trong nhà. Ngoài ra, chị nuôi thêm 4 con gà để lấy trứng cải thiện bữa ăn hằng ngày. Biết hoàn cảnh khó khăn, hai mẹ con luôn chi tiêu rất dè sẻn, từng đồng đều được tính toán cẩn thận.
Trước đây, gia đình còn có ông ngoại của Phát. Nhưng đến năm 2020, ông qua đời vì ung thư dạ dày, để lại hai mẹ con và bà ngoại già yếu. Bà Ngọ nay đã 83 tuổi, bị mù và phải nằm một chỗ, lại mắc hội chứng Alzheimer nên thường xuyên mất ý thức, nói năng không kiểm soát. Mọi sinh hoạt hằng ngày của bà đều phụ thuộc hoàn toàn vào sự chăm sóc của hai mẹ con Phát.
Căn nhà nơi ba người đang sinh sống đã được xây hơn 20 năm, nay xuống cấp nghiêm trọng. Mái ngói và nền gạch cũ kỹ, nhiều chỗ dột nát. Mỗi khi mưa lớn, nước dột vào nhà, hai mẹ con phải căng bạt trên trần để hứng nước. Dù vậy, ngôi nhà nhỏ vẫn luôn được giữ gìn gọn gàng, sạch sẽ. Tài sản quý giá nhất trong nhà là chiếc bàn thờ của ông ngoại, được chị Tâm mua bằng toàn bộ số tiền phúng điếu sau khi ông mất. Gia đình còn có một chiếc tivi do người chú cho, nhưng nay đã hỏng mà chưa có điều kiện sửa.
Phát cũng phần nào chịu ảnh hưởng sức khỏe từ mẹ. Mỗi khi căng thẳng, em thường bị đau đầu và khó tập trung. Thế nhưng, lớn lên trong hoàn cảnh thiếu thốn cả về vật chất lẫn sức khỏe gia đình, Phát vẫn là một cậu học trò lạc quan, lúc nào cũng giữ nụ cười hiền lành trên môi. Em rất quấn mẹ, thường xuyên tâm sự cùng mẹ. Biết mẹ dễ mệt và khó thở, Phát chưa bao giờ dám cãi lời hay làm mẹ buồn.
Sau giờ học, em tranh thủ phụ mẹ may nón để kiếm thêm thu nhập. Chiếc xe đạp Phát đi học được tặng từ năm lớp 6, đến nay đã cũ và hỏng hóc nhiều lần nhưng em vẫn dùng mỗi ngày. Phát chưa bao giờ dám mơ đến một chiếc xe mới. Với em, chỉ cần có phương tiện để đến trường đã là một điều may mắn.
Điều Phát mong mỏi nhất không phải cho riêng mình. Em chỉ ước mẹ, bà và bản thân được sống bình yên bên nhau. Mỗi khi nhắc đến con trai, chị Tâm luôn nói với giọng đầy tự hào. Với chị, Phát chính là tài sản quý giá nhất, là món quà lớn lao nhất mà cuộc đời dành cho mình.
Phát đặc biệt yêu thích môn Lịch sử và học rất tốt môn học này. Em hiện là thành viên của đội tuyển học sinh giỏi của trường. Ước mơ lớn nhất của Phát là thi đỗ vào một trường đại học tại Hà Nội, tìm được một công việc ổn định để sau này có thể chăm sóc mẹ và bà, bù đắp những năm tháng vất vả mà gia đình nhỏ của em đã trải qua.
